درباره وبلاگ




مدیر وبلاگ : محمدباقر ساجدی
پیوندهای روزانه
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
نبرد اراده ها
صفحه نخست             تماس با مدیر           پست الکترونیک               RSS                  ATOM
یکشنبه 6 اردیبهشت 1394 :: نویسنده : محمدباقر ساجدی
یادداشت حقیر در رابطه با بحران حاشیه نشینی(این یادداشت ها سلسله وار بوده و انشاالله ادامه خواهد داشت)
منتشر شده در پایگاه اطلاع رسانی تبریزبیدار

حاشیه نشینی در ایران بعد از اصلاحات ارضی (كه ناشی از ترس آمریكا از وقوع انقلابهای دهقانی بود) مطرح شد و با برنامه ریزیهای مبتنی بر الگوی سرمایه داری حاصل از ذهن برنامه ریزان غربگرا،(كه توجه به عدالت اجتماعی را ناقض آرمانهای توسعه می دانستند) شدت یافت و الان به بحرانی جهت ایجاد مشكل در شهرها مبدل شده، بحرانی كه ریشه بخش عمده مخاطرات اخلاقی و اجتماعی شهرهاست. بحرانی كه اگر نگرشی درست بر ما غالب شود و از نگاه به عنوان تهدید، به نگاه به عنوان فرصت مبدل شود آنگاه كلید حل آن را در دستان خود حاشیه نشینان می بینیم و صد البته باید حمایتی كه سالها از آنان به ناحق دریغ شده بود را روا داشت و با نگاهی مبتنی بر كرامت انسانی توانائیهای آنان را درمدیریت و بهسازی محل سكونتشان بارور ساخت و البته قطعاً نباید از نظر دور داشت كه ایجاد اشتغال و افزایش میانگین درآمدی در مبادی مهاجرت و كنترل نرخ رو به تزاید مسكن شهری میتواند كنترل كننده رشد این مناطق باشد.

 

انسان زمانی که در خیابانهای شهرهای امروزی قدم بر می دارد سر در گم وپریشان می شود زیرا شهرها را در تضاد با انسان، انسانیت وتصاویر جالب ترسیم شده از شهرهای آینده در ابتدای تولد شهرهای مدرن می یابد.

 

اندیشه انسان هنوز در شهرها بدنبال اتوپیای افلاطون، مدینه فاضله پیامبر اسلام، شهر خورشید ژان مولتر است. اما واقعیت مشاهدات انسان در شهر ساختاری دیگر را نمایان می کند.

 

ساختاری مملو از تبعیض، تفاوت و بی عدالتی، ساختاری مبتنی بر تقسیم ناعادلانه ثروت ملی .....وساختاری دارای دوبخش متن وحاشیه، حاشیه ای که به علت بی عدالتی، ایجاد شد بابی عدالتی با آن برخورد می شود. با بی عدالتی نقد می شود وبا بی عدالتی در موردش تصمیم می گیرند.

 

در واقع حاشیه نشینی که یکی از چالشهای اصلی در مسیر رشد وتوسعه پایدار است بدلایلی چون تداوم رشد جمعیت شهری ،تداوم رشد سکونتگاهای غیر رسمی ومهاجرت زاده شده وچونان طفلی ناخواسته خود را به دامان بی مهر وبی عطوفت شهر تحمیل کرده است.ودر ذهن پژوهشگران مسائل شهری سوالات مهمی را باعث شده است .

1-اگر آرمان شهر دست یافتنی است پس توجیه حاشیه نشینی چیست؟

2-آیا نواحی حاشیه نشینی به مرور و در طی دوره تحول و گذار مطابق تئوری دوایر متحدالمرکز ارنست برگس متحول نمی شوند؟

 

تعریف مفهوم حاشیه نشینی

اصطلاحات و واژه های متعددی در سطح جهان برای حاشیه نشینی از سوی صاحب نظران به کار برده شده است همین امر نشان می دهد که تعریف و محدوده حاشیه نشینی از کشوری به کشور دیگر متفاوت می باشد گذشته از این، سکونت گاههای غیررسمی، سکونت گاههای خودرو، سکونت گاه های عدوانی، سکونت گاه های حاشیه ای، اجتماعی آلونکی، زاغه نشینی حلبی آبادها، اسکان نابهنجار مفاهیمی هستند که در ارتباط با حاشیه نشینی شهری به کار برده شده اند.

 

حاشیه نشینی ناظر بر محل اسکان بخشی از جمعیت شهری در جهان سوم است که خارج از بازار رسمی زمین و مسکن و بر پایه قواعد و اصول های خاص خود به دست ساکنان این گونه مکان های ساخته شده است(پیران و همکاران، 1381 : 13).

 

حاشیه نشینی شهری خانوارها و افرادی را شامل می شود که در محدوده اقتصادی و اجتماعی شهر ساکن شده اند، ولی جذب اقتصاد و اجتماعی شهری نشده اند و در حاشیه فعالیت های زندگی مردم شهرنشین قرار دارند (حاج یوسفی، 1381: 14).

 

حاشیه به نوعی شیوه زندگی اطلاق می شود که نسبت به سه شیوه رایج زندگی یعنی شهری، روستایی، عشایری متفاوت بوده و با ویژگیهای اقتصادی و اجتماعی مخصوص به خود، بافت فیزیکی معینی را به وجود می آورد (حسین زاد دلیر، 1370: 125).

 

حاشیه نشینی از نظر اندیشمندان

فردیناند تونیس معتقد است که حاشیه نشینی مکانی فضایی منطقه ای- کالبدی که از ابعاد چند گانه ای در سطح پایین تری از متوسط جامعه منطقه ای شهر قرار دارد و دارای مشخصات زیر می باشد:

 

1- بعد مهاجرت: جمعیت اکثریت خانوار حاشیه نشین حداکثر به فاصله یک نسل متولد خارج از فضای منطقه ای و سکونت گاهی فعلی بوده اندو از تراکم نسبی بالاتر از متوسط 74%شهر برخوردار است.

 

2- بعد خانوار وخانواده: نوع خانواده ی حاشیه نشین نیمه گسترده پدر پسری با ازدواج درون گروهی- خویشاوندی با بعد خانوار بالاتر از متوسط شهر وفضای منطقه مرکز .

 

3- بعد خدمات شهری ومعماری: ارائه ی خدمات اولیه شهری در سطح پایین تر از شهر مرکزی با نوع ساختمان سازی کمتر از حد متوسط اقتصادی و با مصالح ساختمانی کمتر از میانگین زیر بنای ساختمان.

 

4- آموزش و بهداشت: سطح نسبی سواد، ثبات تحصیلی وخدمات بهداشت و درمان پایین تر از متوسط ها در شهر.

 

5- بعد اقتصاد و درآمد: نوع اقتصاد، معیشتی با مشاغل اولیه خدماتی و سرمایه ای کمتر از متوسط شهر با اقتصاد پیرامونی و اشتغال کاذب وفصلی ونرخ بیکاری بالاتر ازمیانگین منطقه ای مرکز.

 

در مجموع ساختار کالبدی مناطق حاشیه نشین با جلوه های ذهنی ساخت اجتماعی پایدار همراه با جلوه های عینی ساخت جامعه ای  ضعیف و ناپایدار مشخص می شود (ر.ک.چارچوب نظری فردیناند تونیس).

 

ویژگی های مناطق حاشیه نشین

به طور کلی چهار ویژگی زیر را برای اجتماعات حاشیه نشین ذکرکرده اند:

1- ناامنی حق تصرف

2- شرایط ساختاری نابهنجارمسکن

3- دسترسی ضعیف به آب آشامیدنی سالم وتغذیه

4- تراکم بیش ازحد






نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :




 
   
   
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات